فرانشيزينگ چيست؟

فرانشيزينگ (واگذاري حق امتياز) در معني عمومي‌اش عبارت از واگذاري برخي حقوق به وسيله‌ي يك طرف (واگذارنده امتياز) به طرف ديگر (گيرنده امتياز كه آن را نماينده نيزمي‌ناميم) در برابر دريافت هزينه است. از آن پس نماينده، آن حقوق را با راهنمايي واگذارنده به كار مي‌گيرد. تعريف بالا يك تعريف بسيار عمومي است و بسياري از شيوه‌هاي خاص واگذاري حق امتياز را دربرنمي‌گيرد. گونه‌اي از فرانشيز كه در بازرگاني و كسب و كار به كار مي‌رود مهمترين نوع آن است كه مي‌توان آن را بصورت يك امتياز پيماني تعريف كرد كه از يك طرف (واگذارنده) به طرف ديگر (نماينده) واگذار مي‌شود به طوري كه:

الف) به نماينده اجازه مي‌دهد يا از او مي‌خواهد كه با استفاده از دانش فني واگذارنده و با استفاده از نام تجاري او در يك واحد تجاري مستقل به كسب و كار ويژه‌اي بپردازد.

ب) به واگذارنده اجازه مي‌دهد كه هميشه و به طور پيوسته بر روي كار و رفتار نماينده در همان زمينه تجاري كه به او نمايندگي داده است نظارت نمايد و كنترل كند.

ج) واگذارنده را موظف مي‌كند كه با حمايت‌هاي جاري و هميشگي خود نماينده را در انجام امر نمايندگي ياري كند. به عنوان يك امر ناگزير در بازرگاني، موافقت‌نامه‌ي فرانشيز از نماينده مي‌خواهد كه در برابر حق نمايندگي يا كالاها و خدماتي كه از جانب واگذارنده در اختيار او قرار گرفته است، به طور دوره‌اي به عنوان يك مقرري، هزينه‌اي به واگذار كننده بپردازد.

انجمن بين‌المللي فرانشيز (IFA: International Franchise Assoeiation) فرانشيز را به اين صورت معرفي مي‌كند: فرانشيز رابطه پيوسته‌اي است كه در آن واگذارنده اجازه امتياز ويژه‌اي براي كسب و كار به اضافه كمك‌هاي سازمان‌دهي، آموزش، بازرگاني و مديريتي را در برابر مقداري پول به نماينده واگذار مي‌كند.

واگذارنده كيست؟ صاحب سامانه فرانشيز است. دانش فني و مفاهيم مربوط به آن و همچنين نام تجاري را در اختيار دارد وحق نمايندگي را به طرف‌هاي سوم واگذار مي‌كند.

نماينده كيست؟ كسي است كه به وسيله واگذارنده حقوقي به او واگذار شده است تا با استفاده از دانش فني و نام تجاري واگذارنده، آن حقوق را در كسب و كار به كار گيرد. حال مي‌توان نمايندگي‌ها را به ترتيب زير طبقه‌بندي كرد:

  • تك نماينده: ساده‌ترين و رايج‌ترين شيوه فرانشيز است. اين نماينده فقط حق دارد كه كسب و كار واگذار شده را در يك واحد تجاري يا يك فروشگاه به كار گيرد.
  •  نماينده اصلي (شاه نماينده): اين نماينده حق نمايندگي را در يك گستره نفوذ خود به تك نمايندگي‌ها واگذار مي‌كند. نماينده اصلي بايد قدرت تحرك و منابع كافي را براي بهره‌‌برداري كامل از قلمرو خود داشته باشد و بتواند تك‌نمايندگي‌ها را كنترل كند.
  •  نماينده منطقه‌اي: در يك ناحيه جغرافيايي گسترده يك واگذارنده يا يك نماينده اصلي ممكن است به اين نتيجه برسد كه از نظر اقتصادي به صرفه است كه آن حوزه گسترده را به مناطق جداگانه‌اي تقسيم كند و هر منطقه را به يك نماينده اصلي واگذار كند. اين نوع نماينده به نام نماينده منطقه‌اي يا گاهي اوقات نماينده ناحيه‌اي معروف است.
  •  نماينده چندگانه: برخي از تك نمايندگي‌ها فقط از يك واحد تجاري استفاده نمي‌كنند بلكه چندين واحد تجاري را به كار مي‌گيرند. اينها به نمايندگي‌هاي چندگانه معروفند و معمولا تعداد زيادي موافقت‌نامه فردي فرانشيز كه هر كدام مربوط به يك واحد تجاري است دارند.

 گسترنده‌ها: بنگاههاي بزرگ توليدي و خدماتي گاهي اوقات ترجيح مي‌دهند كه براي بهبود بهره‌برداري از محدوده خود، بازارهاي فروشي ترتيب دهند. اين بازارها به نام گسترنده شناخته مي‌شوند و داراي يك پيمان گسترش يك طرفه هستند كه به آنها اجازه مي‌دهد واحدهاي زيادي باز كنند. اين در واقع عمليات هدايت كننده‌اي است كه باعث مي‌شود توليدكنندگان در عمل با كسب و كار توليداتشان آشنا شوند و بتوانند آن را در مسيري متمركز كنند كه شانس موفقيت آنها افزايش يابد.  

 بهاي فرانشيز (Franchise Fee) چيست؟

بهايي كه به وسيله نماينده به واگذارنده پرداخت مي‌شود بهاي فرانشيز ناميده مي‌شود. شيوه محاسبات استاندارد ايالات متحده آمريكا لازم مي‌دارد تا همان هنگام كه همه‌ي موارد خدمات مادي و شرايط مربوطه به معامله ميان طرفين در حال انجام و توافق است بهاي فرانشيز هم توسط واگذارنده كاملا مشخص شود.

تفاوت فرانشيز و حق ليسانس:

مهمترين تفاوت بين فرانشيز و واگذاري حق ليسانس در نوع كنترل و نظارتي است كه توسط شركت واگذاركننده اعمال مي‌شود. در واگذاري حق ليسانس شركت واگذار كننده در روش توليد و نوع عمليات اجرايي دخالتي نمي‌كند و فقط به بررسي كالاهاي توليدي و اطمينان از رعايت استانداردهاي كيفيت مي‌پردازد. اما در فرانشيز شركت فرانشيز دهنده كنترل دقيق و كاملي بر عمليات و روش‌هاي توليدي دارد به عنوان مثال مكان و زمان عمليات، نوع مديريت و ساير عوامل وابسته به اجرا و توليد محصولات تحت نظر شركت فرانشيز دهنده قرار دارد.

عناصر اصلي سازنده فرانشيز :

بنا بر مطالب ذكر شده ما مي‌توانيم عناصر اصلي سازنده فرانشيز را به صورت زير جمع‌بندي كنيم:

  • يك كارفرماي اقتصادي (واگذارنده) كه سامانه‌اي را براي كسب و كار توسعه داده و تصميم گرفته است كه حق بهره‌برداري از اين سامانه را به يك كارفرماي ديگر واگذار كند.
  •  اين دو كارفرما هم از نظر قانوني و هم به لحاظ مالي تشكيلات اقتصادي مستقلي دارند. 
  •  حقوق نماينده در سامانه فرانشيز، بكارگيري دارايي‌هاي فكري و صنعتي واگذارنده، دانش فني، كسب و كار، شيوه‌هاي تكنيكي، سامانه اداري و ساير حقوق مالكيت معنوي است.
  • در مقابل نماينده متعهد مي‌شود كه از جزئيات شيوه‌هايي كه توسط واگذارنده مشخص مي‌شود پيروي كند و بهاي اوليه (ورودي) و حق امتياز را بپردازد.
  •  واگذارنده، حق كنترل و نظارت بر اجراي فرانشيز را براي خود محفوظ مي‌دارد.
  • واگذارنده متعهد مي‌شود كه با آموزش مهارت و كمك‌هاي جاري (هميشگي) از نماينده خود پشتيباني كند.

 در زير تعدادي از مدارك و اسنادي كه در هنگام فرانشيز هر نوع تجارتي ضروري مي‌باشد، ليست شده است:

كتابچه راهنما (Manual): اين راهنما در واقع معرف و شاخصه دانش فني فرانشيز است. بنابراين از ارزش كاربردي بالايي برخوردار است. و مرتبا تحت تاثير توسعه و پيشرفت آن تجارت، دستخوش تغيير و اصلاح مي‌شود.

در زير به محتواي متنوع يك راهنما (Manual) اشاره شده است:

  •  ساختار بازار
  •  فهرست‌هاي پرسنلي
  •   آداب معاشرت،
  • ويژگيهاي ظاهري و يونيفرم پرسنل
  •   نيازمندي و الزامات پرسنلي براي نمايندگي‌ها
  •  قراردادهاي استخدام
  •  نيازهاي آموزش
  •   سياست‌هاي قيمت‌گذاري
  •  شيوه‌هاي تبليغات و بازاريابي

 دانش فني تجهيزات UFOC UFOC :سندي است كه شامل اطلاعاتي مي‌باشد كه طرف واگذارنده فرانشيز بايد به صورت قانوني به طرف گيرنده ارائه كند. محتويات اين سند توسط (FTC: Federal Trade Commission) تنظيم مي‌شود. اين اسناد اعتبار قانوني داشته و اگر اطلاعات آنها اشتباه باشد طرف واگذارنده فرانشيز ملزم به پرداخت جريمه خواهد شد. محتويات اين سند شامل موارد زير است:

  •   اطلاعات درباره طرف واگذارنده فرانشيز، شركت‌هاي وابسته و مبادلات تجاري مربوط به آن.
  •   تجارب و سوابق كامل حرفه‌اي هر كدام از مديران و پرسنل مديريتي و اداري واگذارنده فرانشيز.
  •   جزئيات كاملي از مبلغ پيش پرداخت و حق‌الزحمه نهايي در صورت عقد قرارداد به همراه برنامه زماني پرداخت‌هاي مستمر
  •   همكاري فني و مالي فراهم شده
  •   محدوديت‌هاي احتمالي تحميلي در ارتباط با فروش كالا يا خدمات
  •   جزئياتي از آموزشهاي مهارتي قابل ارائه
  •   داده‌هاي كمّي از تعداد فرانشيزها به همراه ليست كامل اسامي و آدرس دريافت‌كنندگان آن
  •   مشخص كردن محدوديت ايجاد شده در ارتباط با قلمرو و سرزمين

موارد فسخ قرارداد · روش‌هاي مصالحه و حل منازعات s قرارداد فرانشيز: پيش‌نويسي از قرارداد بين واگذارنده و گيرنده‌ي فرانشيز در زير آمده است:

اين قرارداد در تاريخ .............. بين ........................ مقام ثبت شده در ........... (نام شركت واگذارنده) طرف اول و ................. مقام ثبت شده در .................... (نام شركت گيرنده) طرف دوم حاصل مي‌شود. از آنجا كه شركت فروشنده فرانشيز مايل به توسعه و گسترش سرويس‌هاي خود مي‌باشد و قصد واگذاري حقوق عنوان شده در ذيل را دارد شركت خريدار فرانشيز هم در مدت زمان قرارداد خواهان تامين سرويس‌هايي است كه در برنامه شماره يك مشخص شده دركتابچه راهنما آمده است. در ادامه توافق مي‌شود كه شركت فروشنده فرانشيز بطور رسمي و قانوني با توجه به قرارداد، حق بكارگيري دانش فني و علامات ثبت شده‌ي تجاري را به دريافت كننده آن واگذار مي‌كند. اين توافقنامه در دوره زماني ..................... ساله از تاريخ ................... آغاز مي‌شود. امضاء توسط يا به نمايندگي از: ............................ ............................ ............................ شاهدان: ............................ ............................ ............................ مكان: ............................. تاريخ: .............................

وظايف واگذارنده‌ي فرانشيز:

واگذارنده فرانشيز متعهد مي‌شودكه:

  • طرف دريافت كننده را در تأسيس و راه‌اندازي تجارت مورد نظر ياري كند.
  • آموزشهاي لازم را به شركت مربوطه و پرسنل آن ارائه دهد.
  •  همياري و همكاري مداوم و متناسب با نياز دريافت كننده داشته باشد. 

وظايف دريافت كننده‌ي فرانشيز:

واگذارنده فرانشيز حق استفاده از مارك تجاري خود را به جهت پيشرفت و توسعه تجارت مورد نظر به دريافت كننده‌ي آن اعطا مي‌كند. دريافت كننده فرانشيز متعهد مي‌شود:

  •  هيچ گونه خدشه‌اي به اعتبار و شهرت مارك مزبور وارد نسازد.
  •  از حقوق مالكيت معنوي طرف واگذارنده حمايت كرده و در حفظ اعتبار و نيكنامي آن گروه تجاري و ويژگيهاي كيفي لازم براي تجهيزات بكار رفته كوشا باشد.
  •   محصول تجاري فقط تحت مارك آن شركت توليد شود.
  •  حداكثر تلاش و بالاترين استاندارد ممكن در همه موارد مرتبط با تجارت مزبور به کار گرفته شود بصورتي كه رضايت منطقي آن شركت تامين شود.
  • با يك شركت بزرگ و معتبر بيمه و به ميزان كافي قرارداد ببندد تا انواع خطرات و ريسك‌هاي احتمالي كه در برابر صنعت مورد نظر قابل پيش‌بيني است را تحت پوشش قرار دهد.
  •   بلافاصله پس از عقد قرارداد حق‌الزحمه فرانشيز را به كمپاني واگذارنده بپردازد. علاوه بر اين ماهانه مبلغي به عنوان هزينه مديريت خدمات معادل پنج درصد كل درآمد حاصل از فروش ماه قبلي به اين كمپاني پرداخت ‌شود.

برخي ديگر از وظايف دريافت كننده فرانشيز:

  • توسعه و تبليغات: دريافت كننده فرانشيز ماهانه مبلغي معادل دو درصد از درآمد كل حاصل از موجودي تبليغات و توسعه شركت واگذارنده‌ي فرانشيز دريافت مي‌كند كه بايد آن را فقط براي تبليغات داخلي و منطقه‌اي سرويس‌هاي داده شده بكار گيرد.
  • حسابرسي‌ها و مميزي‌ها: كمپاني دريافت كننده، موظف به تهيه دفاتر و اسناد حسابداري مناسب مي‌باشد و بايستي حداكثر سي روز پس از پايان هر سال مالي آنها را به همراه يك گواهي حسابرسي در اختيار كمپاني واگذارنده قرار دهد. واگذارنده فرانشيز حق رسيدگي و حسابرسي مجدد آن دفاتر و همه اسناد مربوطه را خواهد داشت.
  •  فروش فرانشيز: دريافت كننده تنها در صورت رضايت و تاييديه‌ي رسمي شركت واگذارنده اجازه واگذاري فرانشيز يا اعطاي نمايندگي آن را تحت اين قرارداد خواهد داشت. 
  • فسخ قرارداد:در صورتي كه دريافت كننده هر گونه نقضي از وظايف و تعهدات ذكر شده در قرارداد داشته باشد يا قادر به پرداخت ديون خود حداكثر پس از 21 روز از موعد پرداخت آن نباشد، واگذارنده فرانشيز مجاز است اين قرارداد را به وسيله‌ي يك اخطاريه‌ي رسمي فسخ كند. 
  • موارد غير قابل پيش‌بيني: اگر واگذارنده‌ي قرارداد به اين نتيجه برسد كه هر يك از طرفين قرارداد از انجام وظايف و تعهدات سر باز زده و ممانعت مي‌كند، غير از موارد مربوط به اعتصابات، جنگ، آشوب‌هاي داخلي و حوادث طبيعي، اين توافقنامه براي مدت معين و يا بيشتر به تعليق درخواهد آمد.
  • حكميت:هر گاه مورد اختلاف يا بن‌بستي در ارتباط با صحت، تعبير مفاد يا اجرا يا نقض پيماني در قرارداد رخ دهد، طرفين قرارداد تلاش خواهند كرد تا نخست از طريق مذاكره در مدت 30 روز يا بيشتر مسأله را حل و بصورت رسمي و مكتوب به توافق برسند. در صورت عدم موفقيت و شكست مذاكرات و يا طولاني شدن آن، هر يك از طرفين نماينده‌اي را معرفي مي‌كند. اين دو نماينده شخص سومي را با توافق يكديگر انتخاب مي‌كنند و يك هيات داوري سه نفره براي رفع اختلاف تشكيل مي‌دهند.

  • موارد متفرقه:

- در قرارداد مزبور همه‌ي اطلاعات و اسناد، گزارشات، مكاتبات و مكالمات بايد به زبان انگليسي باشد.

 - هر گونه اصلاح و تغيير، اجبار و يا ابطالي در عبارات و شرايط قرارداد فاقد اعتبار است مگر با تصويب و توافق مكتوب و رسمي طرفين.


بازگشت به تأمین مالی




نظرات



افزودن نظر